Mei he 'Ofisi 'o e Palemia, Nuku'alofa 13 Novema 2008: Na’e ‘a’ahi atu he ‘aho ni ‘a e ‘Eiki Palemia, Toketa Feleti Vaka’uta Sevele, ‘o me’a ki he nima ‘o e ngaahi hala ‘e hiva ‘oku lolotonga fakalelei mo fakafo’ou ‘aki ‘a e tokoni mei he Pule’anga ‘o Siaina. Na’e fakafe’ao ki ai ‘a e Minisita Ngaue, ‘Eiki Nopele Nuku pea mo e ‘Amipasitoa Siaina ki Tonga, Mr. Fan Quijin.

Ko e lahi taha ‘o e ngaahi hala ‘e hiva ‘oku fakafo’ou ko e ngaahi hala ki he ngaahi ngoue’anga, ‘a ia ‘oku fakatupu fiefia ki he kau fa’a. Fakatataa’aki ‘a e hala mei Masilamea ki Kala’au ‘i he vahe hihifo. Ko e hala ni ‘oku kilomita ‘e 2.72 hono loloa pea ‘oku fakatupu fiefia ia ki he kainga ‘o Kolovai, Ha’avakatolo pea mo Fo’ui ‘oku nau ‘api’uta mai ki he feitu’u ko eni. ‘Oku pehe pe mo e hala kilomita ‘e 2.51 mei ‘Otulau ki Liahona.

Ka ‘oku i ai foki mo e ongo fo’i hala nounouange ‘oku na fakatupu fiefia ki he kau tauhi fanau, he ‘e faingofuaange ‘a e fefononga’aki ‘enau fanau ki he ngaahi lautohi si’i. ‘Oku mo’oni eni ki he fo’i hala kilomita ‘e 0.76 ki he GPS Hala’ovave, ‘I Kolomotu’a, pea mo e fo’i hala ki he GPS Popua ‘i Ma’ufanga.

Ko e kautaha Siaina ko e Yan Jian Group Co. Ltd. ‘oku ne fakahoko ‘a e ngaue. Ka ko e kotoa ‘a e koloa ‘oku fai’aki ‘ae ngaue ‘oku fakatau fakalotofonua pe, hange ko e maka. ‘Oku nau fakangaue’i foki ‘a e kau ngaue Tonga ‘e toko 40 ki he 60. Pea ko e ngaahi misini ngaue ‘oku nau ngaue’aki ‘oku haea fakalotofonua pe. ‘Oku toe ngaue vaofi ‘aupito ‘a e kautaha ni mo e Potungaue Ngaue, ‘a ia ‘oku ne tokanga’i e ngaahi hala ‘o Tonga.

Na’e pehe ‘e he Taki ‘o e Ngaue, Mr. Qi Lu, na’a nau taketi’i ‘a Sanuali 2009 ke ‘osi ki ai ‘a e ngaue ka ‘oku hangehange ‘e ‘ikai tenau a’usia ‘a e taketi ni koe’uhi ko e lahilahi ‘a e ‘uha kuo ne ‘ahia ‘ae Fonua ‘i he lolotonga ni pea ‘oku ki’i faingata’a ki he ngaahi kautaha keli’anga maka kenau fakalato ‘a e lahi ‘o ‘enau fiema’u faka maka tanuhala ‘i he taimi ni. Ka na’a ne toe pehe ‘oku ne lotolahi ‘e ‘ikai ke fu’u mama’o ‘a hono faka’osi e ngaue mei he ‘aho na’e ‘uluaki taketi’i.


Na’e me’a ‘a e ‘Eiki Palemia ‘o pehe ko ‘ene fufofua ‘a’ahi eni ki he ngaue ‘oku fai pea ‘oku ne matu’aki fiefia ‘aupito ‘i he tu’unga ‘oku ‘iai ‘a e ngaue pea ‘oku ne tui ‘oku fiefia lahi mo e kakai ‘oku nau nofo ofi ki he ngaahi hala fo’ou ni. Na’a ne toe me’a ‘o pehe ‘oku ne ‘amanaki ko e kamata pe eni ‘o e tokoni mai ‘a Siaina ki hono ngaohi hota hala. Na’a ne fakamalo’ia ‘a Mr. Qi Lu pea mo ‘ene kau ngaue ‘i he ngaue kafakafa kuo nau lava ‘o fakahoko pea ne fakamalo’ia ‘a e Amipasitoa Siaina he tokoni mei hono pule’anga.

Na’e me’a ‘a e ‘Amipasitoa Siaina ‘o fakamalo’ia ‘a e ‘Eiki Palemia pea mo e ‘Eiki Minisita Ngaue ‘i he ‘ena tokanga mo ‘ena poupou makehe ki he ngaue ‘oku fai pea na’a ne fakapapau’i ko e loto ‘o e Pule’anga Siaina ke foaki ki Tonga ni ha ngaahi hala ‘oku matu’aki fakafiemalie.