{"id":2772,"date":"2025-02-26T11:05:58","date_gmt":"2025-02-26T11:05:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gov.to\/fanongonongo-moungaafi-ko-home-reef-8\/"},"modified":"2025-02-26T11:16:20","modified_gmt":"2025-02-26T11:16:20","slug":"fanongonongo-moungaafi-ko-home-reef-8","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gov.to\/to\/fanongonongo-moungaafi-ko-home-reef-8\/","title":{"rendered":"FANONGONONGO MO\u2019UNGAAFI KO HOME REEF #8"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><mark style=\"background-color:#fcb900\" class=\"has-inline-color\"><strong>LANU MOLI<\/strong> ki he kau Folau tahi.<\/mark><\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><mark style=\"background-color:#52e100\" class=\"has-inline-color\"><strong>LANU MATA<\/strong> ki he kainga \u2018o Vava\u2019u mo Ha\u2019apai.<\/mark><\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><mark style=\"background-color:#fbf900\" class=\"has-inline-color\"><strong>LANU ENGEENGA<\/strong> ki he Fefolau\u2019aki Vakapuna.<\/mark><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n<p><strong>21\/02\/2025<\/strong><\/p>\n\n<p>Ko e Fanongonongo fekau\u2019aki mo e Mo\u2019ungaafi Home Reef.<\/p>\n\n<p>\u2018Oku kei hokohoko atu pe \u2018a hono vakai\u2019i \u2018a e Mo\u2019ungaafi Home Reef. Mei he lipooti fakamuimui \u2018oku fakatokanga\u2019i ai \u2018a e kaka ki \u2018olunga \u2018a e fua mafana \u2018o e mo\u2019ungaafi. Ko e fua mafana fakamuimui taha \u2018o e mo\u2019ungaafi na\u2019e fakatokanga\u2019i ia \u2018i he \u2018aho 20 \u2018o Fepueli (Fakatata 1). <\/p>\n\n<p>\u2018Oku ha mai \u2018i he ngaahi \u2018ata \u2018i he \u2018aho 8 \u2018o Fepueli ha ngoto\u2019umu \u2018i Home Reef (Fakatata 2), fakataha mo ha ngaahi maka lalahi matamata ko e tupu eni mei he mapuna fakamuimui taha (Fakatata 3). \u2018Oku fakafuofua ko e taiamita \u2018o e ngoto\u2019umu ko e mita \u2018e 78 \u2018oku ne \u2018ufi\u2019ufi ha \u2018elia fakafuofua ki he sikuea mita \u2018e 4,350. Ko e loloto \u2018o e ngoto\u2019umu \u2018oku fakafuofua ki he mita \u2018e 50. \u2018Oku \u2018asi ha ngaahi maka \u2018oku \u2018i he mita \u2018e 65 ki he 75 mei he vaeua\u2019anga malie \u2018o e ngoto\u2019umu, pea ko e lahi taha, ko hono fua \u2018oku \u2018i he sikuea mita \u2018e 14&#215;15, matamata ko e mapuna eni pe ko e teka mei hono fo\u2019u e ngoto\u2019umu.   <\/p>\n\n<p>Na\u2019e mapuna hake ha kohu mei he mo\u2019ungaafi \u2018oku meimei ke fo\u2019u \u2018aki ia ha efu ofi ki he ngoto\u2019umu, \u2018o liliu ia ki he kasa mo e mao \u2018i he\u2019ene mapuna hake ki he \u2018etimosifia (Fakatata 2). Ne lava ke fakatokanga\u2019i heni ha efu \u2018oku ne mafola atu he vai \u2018o takatakai\u2019i e motu, matamata ko e tupu eni mei he ngaahi ngangaue \u2018a e mo\u2019ungaafi. Ko e faka\u2019ilonga tatau pe na\u2019e lekooti \u2018i he ngaahi \u2018ata ne to\u2019o \u2018i he \u2018aho 20 (Fakatata 4).  <\/p>\n\n<p>\u2018I he\u2019ene pehe, \u2018oku \u2018ikai ha tu\u2019unga fakatu\u2019utamaki ki he kainga nofo \u2018i Vava\u2019u mo Ha\u2019apai.<br\/>Ka, <strong>\u2018oku \u2018oatu heni \u2018a e fakatokanga ki he kau folau tahi, ke nau mama\u2019o \u2018aki \u2018a e maile tahi \u2018e 2 mei Home Reef kae \u2018oua leva ke toki fanongonongo atu<\/strong>. Vakai ki he Mape Fakatamaki \u2018o e Mo\u2019ungaafi Home Reef (Fakatata 5), ko e fakahinohino ia ki he kau folau tahi ofi \u2018i he \u2018elia ni.  <\/p>\n\n<p>Ko Home Reef \u2018oku tu\u2019u \u2018i he 25 km Tonga Hihifo mei Late, 22 km Tokelau Hahake \u2018o Lateiki (Metis Shoal), pea 75 km Tokelau Hihifo \u2018o Mo\u2019unga\u2019one \u2018i he Latitute &amp; Longitute: 18.992\u00b0S mo e 174.775\u00b0W (Fakatata 6 &#8211; Mape Tu\u2019u\u2019anga).<\/p>\n\n<p>\u2018E kei hokohoko atu pe hono siofi mo hono \u2018oatu \u2018oe ngaahi fanongonongo fekau\u2019aki moe tu\u2019unga \u2018oe Mo\u2019ungaafi Home Reef. <\/p>\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><em><strong>Tuku atu \u2018e he Timi Vakai Mo\u2019ungaafi<br\/><\/strong>Va\u2019a Ngaue Fakasioloki, Va\u2019a Koloa Fakaenatula<br\/>Potungaue Fonua, Savea, Palani mo e Koloa Fakanatula.<\/em><\/p>\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"293\" src=\"https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-20-1024x293.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2750\" srcset=\"https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-20-1024x293.png 1024w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-20-300x86.png 300w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-20-768x220.png 768w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-20.png 1037w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n<p><strong>Fakatata 1<\/strong>. \u2018Imisi \u2018oku ha atu ko e kalafi ia ki he fua mafana \u2018o e Mo\u2019ungaafi Home Reef \u2018i he \u2018aho \u2018e 30 kuohili \u2018a ia \u2018oku ne fakaha ai \u2018a e fua mafana fakamuimui taha, \u2018a ia na\u2019e lekooti \u2018i he \u2018aho 20 Fepueli 2025. <\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"893\" height=\"500\" src=\"https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-21.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2752\" srcset=\"https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-21.png 893w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-21-300x168.png 300w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-21-768x430.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 893px) 100vw, 893px\" \/><\/figure>\n\n<p><strong>Fakatata 2<\/strong>. \u2018Oku ha he \u2018imisi satelaite ni \u2018a e kohu mei he mo\u2019ungaafi \u2018oku meimei ke fo\u2019u \u2018aki ia ha efu ofi ki he ngoto\u2019umu, \u2018o liliu ia ki he kasa mo e mao \u2018i he\u2019ene mapuna hake ki he \u2018etimosifia. <\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"948\" height=\"535\" src=\"https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-22.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2754\" srcset=\"https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-22.png 948w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-22-300x169.png 300w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-22-768x433.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 948px) 100vw, 948px\" \/><\/figure>\n\n<p><strong>Fakatata 3<\/strong>: \u2018I he ngaahi \u2018ata fakamuimui taha ne to\u2019o \u2018i he \u2018aho 8 \u2018o Fepueli, \u2018oku ha mai \u2018a e \u2018ata lelei \u2018a e ngoto\u2019umu \u2018i Home Reef, fakataha mo ha ngaahi maka lalahi matamata ko e mapuna pe ko e teka mei he fo\u2019u \u2018o e ngoto\u2019umu.<\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"348\" src=\"https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-23-1024x348.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2756\" srcset=\"https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-23-1024x348.png 1024w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-23-300x102.png 300w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-23-768x261.png 768w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-23.png 1277w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n<p><strong>Fakatata 4<\/strong>: Ko e \u2018imisi ta eni mei he satelaite Sentinel-2 \u2018i he \u2018aho 20 \u2018o Fepueli, 2025 \u2018oku ne fakaha mai e ngangaue \u2018a e mo\u2019uingaafi, \u2018o ha ai \u2018a e mao mo e efu \u2018oku ne mafola atu he tahi (to\u2019ohema). Ko e ngoto\u2019umu ena \u2018o e mo\u2019ungaafi \u2018oku ne ha lanu kulokula (to\u2019omata\u2019u). <\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"791\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-24-791x1024.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2758\" srcset=\"https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-24-791x1024.png 791w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-24-232x300.png 232w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-24-768x994.png 768w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-24.png 816w\" sizes=\"auto, (max-width: 791px) 100vw, 791px\" \/><\/figure>\n\n<p><strong>Fakatata 5<\/strong>. Mape \u2018o e Sone fakataputapui ki he fefolau\u2019aki vaka tahi ki he \u2018elia \u2018o e Home Reef (fakatatau ki he ngaahi mape \u2018i he lipooti fekau\u2019aki mo e savea mo\u2019ungaafi \u2018i \u2018Aositelelia \u2018i he 2008, Toketa Paul Taylor). <\/p>\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"791\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-25-791x1024.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2760\" srcset=\"https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-25-791x1024.png 791w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-25-232x300.png 232w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-25-768x994.png 768w, https:\/\/www.gov.to\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/image-25.png 816w\" sizes=\"auto, (max-width: 791px) 100vw, 791px\" \/><\/figure>\n\n<p><strong>Fakatata 6<\/strong>. Ko e Mape Tu\u2019u\u2019anga \u2018o e Mo\u2019ungaafi Home Reef. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>LANU MOLI ki he kau Folau tahi. LANU MATA ki he kainga \u2018o Vava\u2019u mo Ha\u2019apai. LANU ENGEENGA ki he Fefolau\u2019aki Vakapuna. 21\/02\/2025 Ko e Fanongonongo fekau\u2019aki mo e Mo\u2019ungaafi Home Reef. \u2018Oku kei hokohoko atu pe \u2018a hono vakai\u2019i \u2018a e Mo\u2019ungaafi Home Reef. Mei he lipooti fakamuimui \u2018oku fakatokanga\u2019i ai \u2018a e kaka [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2305,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[96],"tags":[],"class_list":["post-2772","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ngaahi-fanongonongo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gov.to\/to\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2772","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gov.to\/to\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gov.to\/to\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gov.to\/to\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gov.to\/to\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2772"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.gov.to\/to\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2772\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2773,"href":"https:\/\/www.gov.to\/to\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2772\/revisions\/2773"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gov.to\/to\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2305"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gov.to\/to\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gov.to\/to\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2772"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gov.to\/to\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}